صفحه ی اصلی سوالاتکاتالیست های استراتژیک مورد نیاز کشور در حال حاضر
زکریا 6 ماه قبل

کاتالیست های استراتژیک مورد نیاز کشور در حال حاضر
کاتالیست ها نقش بسیار مهمی را در زندگی تمام ما دارا می باشند و  همچنین در سطح و کیفیت زندگی ما نقش مهمی را ایفا می کنند. کاتالیست یک صنعت نیست بلکه کلید تکنولوژی است که در بسیاری از صنایع بکار گرفته می شود. کاتالیزور پدیده ای است که با مقدار نسبتاً کمی از یک ماده که کاتالیست نامیده می شود سرعت واکنش های شیمیایی را شتاب داده بدون آنکه مصرف شود. کاتالیست مواد اصلی در هر صنعت می باشد. در سال 1990 تجارت کاتالیست در ایالات متحده آمریکا 9/1 میلیارد دلار بوده است (در سطح جهانی 5 میلیارد دلار). در سال 2009 تجارت کاتالیست در ایالات متحده آمریکا به 3 میلیارد دلار رسیده است. نتایج اقتصادی کاتالیست نه تنها در فروش کاتالیست بلکه در ارزش تکنولوژی و محصولات ناشی از آن دیده می شود. کل ارزش سوخت و مواد شیمیایی حاصل از کاتالیزور در ایالات متحده آمریکا در سال 1999، 891 میلیارد دلار برآورد می شود. این نمایش دهنده 17%  از GNP ایالات متحده آمریکا می باشد. از نظر جهانی ارزش افزوده کاتالیزور در حدود 3000 میلیارد دلار می باشد.
مثال مهمی از کاتالیست، کاربرد مخلوط اکسیدهای آلومینیوم و سیلیکان برای کرکینگ نفت خام به بنزین می باشد (FCC). کاتالیست ها نه تنها باعث افزایش سرعت واکنش ها می شوند  همچنین آنها می توانند واکنشگرهای مستقیم برای تولید محصولات خاصی باشند بنابراین آنها کاربرد گسترده ای در صنایع شیمیایی، پتروشیمی، انرژی و محیط زیست دارند.
کاتالیزورهای اگزوز خودروها یک مثال از کاتالیزورهای هتروژن می باشد که محتوی پلاتین، پالادیوم و رودیوم است و بر روی یک لایه اکسیدی قرار گرفته اند. این کاتالیست برای کنترل اکسید کربن، هیدروکربن و NOx می باشدو از نظر زیست محیطی از اهمیت بسزایی برخوردار است.
همانطور که ذکر شد کاتالیست ها از نظر تولید صنعتی بویژه در بخش صنایع نفت و گاز از اهمیت منحصر به فردی برخوردارند. دانش فنی تولید کاتالیست های مهم صنعتی عمدتاً در اختیار کشورهای پیشرفته اعم از آمریکا و انگلیس می باشد. با توجه به نقش حیاتی نفت و گاز و پالایشگاه ها، تحریم های بین المللی فقدان فروش کاتالیست به کشور می تواند چرخه تولید فرآورده های پالایشگاهی و پتروشیمی را بکلی مختل کند.  بدلیل انحصاری بودن دانش کاتالیست این فرآورده ها عمدتاً با ارزش افزوده بسیار بالایی برای تولید کنندگان همراه است.
 پر مصرف ترین نوع و حجم کاتالیست های وارداتی برای صنایع کشورمان کاتالیست های  زیر می باشد:
1- کاتالیست مصرفی FCC برای تولید بنزین از طریق واکنش کرکینگ با مصرف سالانه حدود 50000 تن با هزینه ارزی بالغ بر 200 میلیون دلار
2- کاتالیست آیزوماکس برای گوگرد زدایی گازوئیل با مصرف حدود 1200 تن در بازده زمانی 5 ساله با هزینه ای در حدود 50 میلیون  دلار
3- کاتالیست ریفورمینگ برای افزایش عدد اکتان و افزایش کیفیت بنزین با مصرف 1000 تن در بازده زمانی 5 ساله با هزینه ای حدود 30 میلیون دلار
4- کاتالیست HDS برای گوگرد زدایی از برش های بنزین قبل از رفورمینگ با مصرف حدود 600 تن با هزینه ای در حدود 20 میلیون دلار   
5- کاتالیست رفوررمینگ با بخار آب برای تولید هیدروژن با مصرف 2000 تن در بازده زمانی 5 ساله با هزینه ای بالغ بر 50 میلیون دلار
6- کاتالیست های متفرقه مانند آلومینا فعال، اکسید روی، اکسید تیتانیوم، اکسید وانادیم، مراکس و … با مصرف سالانه  هراران تن  و هزینه ای بالغ بر 100 میلیون دلار.
عمده کاتالیست های مصرفی و غیر مصرفی ذکر شده برای پالایشگاه های کشور وارداتی می باشند و دانش آن منحصراً در اختیار کشورهای محدودی در جهان قرار دارد. فشارهای کشورهای غربی بر کشور ما و تهدید به تحریم مواد سوختی ضرورت خودکفایی کشور را به فرآورده های سوختی دو چندان کرده است. متاسفانه علیرغم کارهای مطالعاتی و آزمایشگاهی پراکنده و مطالعه گسترده ای در سطح ازمایشگاه، تولید نیمه صنعتی و ایجاد دانش فنی تولید بسیاری از کاتالیست ها قطعی نشده است. قطب کاتالیست دانشگاه شهید بهشتی با توجه به توان قطب و اعضای هیئت علمی آن و مطالعات گذشته آمادگی دارد تا مرحله تولید نیمه صنعتی و ارائه دانش فنی برخی از کاتالیست ها را ارائه نماید. یکی از این کاتالیست ها کاتالیست FCC برای صنایع نفتی کشور می باشد و برای تولید بنزین از اهمیت منحصر به فردی برخوردار است. این کاتالیست می تواند مولکولها با نقطه جوش بالا و وزن مولکولی زیاد را شکسته و به بنزین و فرآورده های سبک تر تبدیل کند. این پروسه بنزین با اکتان بالاتری را نسبت به پروسه های قدیمی تر ایجاد می کند. چنانچه دانش فنی داخلی ایجاد شود تولید صنعتی آن در داخل کاملاً به صرفه می باشد و صنایع و سرمایه گذاران داخلی از آن استفاده می کنند